USA ka dakong lakang ang gihimo sa probinsya aron mapanalipdan ug mapreserbar ang usa sa labing bililhon nga produkto sa agrikultura; ang Kagamhanan sa Probinsya sa Bohol (PGBh) ubos sa pagpangulo ni Gobernador Aris Aumentado opisyal nang nangayo og pag-ila ug proteksyon alang sa bantog nga Ubi Kinampay isip timaan nga kini tinuod nga gikan sa Bohol.
Pinaagi sa Bohol Economic Development and Investment Promotion Office (BEDIPO), nagsumite na og pormal nga hangyo ang probinsya ngadto sa Intellectual Property Office of the Philippines (IPOPHL) aron makuha ang tawag nga Geographical Indication (GI) alang sa Bohol Ubi Kinampay.
Kini nga inisyatibo nagtumong sa pagpanalipod sa tinuod nga kinaiya, dungog, ug importansya sa kultura niining tanom nga dugay nang nahimong timaan sa probinsya, ug maoy usa sa mga prayoridad ubos sa Strategic Governance Roadmap sa PGBh.
Ang Ubi Kinampay nga nailhan isip “Reyna sa mga Ubi sa Pilipinas” gipangita tungod sa iyang lami, kahumot, talagsaong kalidad, ug matahom nga kolor. Kini nga mga kinaiya suod nga nalambigit sa tabunok nga yuta, maayong klima, ug karaan nga pamaagi sa pagpanguma nga gipadayon sa mga kaliwatan dinhi sa Bohol. Isip usa ka Geofood o pagkaon nga timaan sa probinsya — nga maoy unang UNESCO Global Geopark sa nasod — ang Ubi Kinampay giila na sa mga merkado dinhi ug sa gawas sa nasod.
Ang proteksyon isip Geographical Indication usa ka matang sa katungod sa intelektwal nga kabtangan, diin giila nga ang kalidad, kinaiya, ug dungog sa produkto naggikan ug suod nga nalambigit sa piho nga lugar diin kini gipatubo. Kon maaprubahan ang hangyo, gidili na ang paggamit sa ngalan nga “Bohol Ubi Kinampay” sa mga produkto nga wala gyud gikan dinhi, ug mapanalipdan usab ang mga pumapalit batok sa sayop nga pagpasundayag sa gigikanan sa produkto.
Ang hangyo moagi sa hugot nga pagsusi ug pagtimbang-timbang. Susihon sa IPOPHL ang gisumiteng Manual of Specifications nga naglangkob sa detalyadong paghulagway sa produkto, lugar diin kini gipatubo, pamaagi sa pag-uma, mga sukdanan sa kalidad, mga lagda sa pagmarka, ug mga ebidensya nga nagpakita nga ang talagsaong kinaiya ug dungog sa ubi naggikan gayud sa kinaiyahan ug kinaadman sa mga lumad sa Bohol.
Kini nga lakang maoy bunga sa dugay nang paningkamot sa PGBh aron mapalig-on ang industriya sa Ubi Kinampay. Daghan nang mga programa ang gipatuman aron mapalambo ang produksyon, matabangan ang mga mag-uuma, dasigon ang panukiduki ug kalambuan, ug mapreserbar ang kabilin sa kultura nga nalangkit niining tanom. Kining tanan nagpakita sa pasalig sa Bohol sa pagpadayon sa usa ka produkto nga dugay nang bahin sa pagkatawo ug ekonomiya sa probinsya.
Gawas sa pagpanalipod sa tinuod nga kinaiya sa produkto, ang pagparehistro isip GI gipaabot nga makapataas sa bili niini sa merkado, makapalig-on sa pagsalig sa mga pumapalit, ug makamugna og mas daghang higayon sa ekonomiya alang sa mga lokal nga mag-uuma ug tiggama. Kini usab usa ka pamaagi aron mapanalipdan ang karaan nga kinaadman ug pamaagi sa pagpanguma nga gipasa-pasa gikan sa mga katigulangan.
Kon maaprubahan, ang Bohol Ubi Kinampay mahimong ikaduhang produkto sa probinsya nga adunay maong proteksyon, human sa malampusong pagparehistro sa bantog nga Asin Tibuok sa Alburquerque. Kini nga kalampusan dugang nga magpakusog sa dungog sa Bohol isip tigpanalipod sa mga bililhon nga produkto sa kabilin ug tighatag og dalan alang sa malungtarong paglambo sa lokal nga ang-ang.
Samtang nagpadayon ang pagdumala sa hangyo, malaumon ang Bohol nga pinaagi niini masiguro ang kaugmaon sa Ubi Kinampay ug ang kabilin niini magpadayon nga makahatag og kaayohan sa mga kaliwatan sa mga Boholano sa umaabot nga katuigan. (RTB)
